Θέματα Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Mη Λεκτική επικοινωνία photo: Edu Lauton Δεν μπορούμε παρά να επικοινωνούμε πάντα! Έστω και αν δεν μιλάμε, το σώμα μας μιλάει για μας!  Όταν χαμογελάμε ή χαιρετάμε με το χέρι μας τότε επικοινωνούμε μη λεκτικά. H "μη λεκτική επικοινωνία" είναι η επικοινωνία που επιτυγχάνεται χωρίς λόγια, δηλαδή με τη γλώσσα του σώματος ή αλλιώς τη σωματική επικοινωνία  (Γεωργάς, 1995) . Συχνά, είναι αυτή που προδίδει τη διάθεσή μας χωρίς να χρειαστεί να μιλήσουμε. Η ολική επικοινωνία συντελείται μέσω της λεκτικής και της μη λεκτικής οδού, από την οποία η λεκτική οδός εκφράζει το γνωστικό κομμάτι της επικοινωνίας και η μη λεκτική το συναισθηματικό ( Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, 1998) .  Οι πληροφορίες της μη λεκτικής επικοινωνίας μεταδίδονται μέσω διάφορων καναλιών.  Ο,τιδήποτε μπορεί να μεταδοθεί, πέρα από το λόγο, είναι κανάλι της μη λεκτικής επικοινωνίας.  Τ α κυριότερα  κανάλια της μη λεκτικής επικοινωνίας είναι: 1.    Το βλέμμα...

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Andy Warhol - Marilyn 1967 (pop art) Πηγή: Flickr Κάθε εποχή δείχνει να συνδέεται με τα αιτήματα που έρχονται στα γραφεία των ψυχοθεραπευτών. Κάθε εποχή δείχνει να αναπτύσσει το δικό της κοινωνικό συναίσθημα, που επηρεάζει και επηρεάζεται από τους ανθρώπους που ζουν την εκάστοτε περίοδο, και προμηνύει την εποχή που θα ακολουθήσει. Μέσα από τη ματιά της ψυχοθεραπεύτριας Margherita Spagnuolo Lobb  (The Now-for-Next in Psychotherapy, 2013) : Τις δεκαετίες 1950-1970 ,   η ανάπτυξη των ψυχοθεραπευτικών μεθόδων ήταν ευρεία και σε μεγάλο βαθμό. Όλες οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις τείναν να απαλλαγούν από τη σκιά του Φρόιντ και του ασυνείδητου. Επικεντρώθηκαν στο πως θα δοθεί μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και εμπιστοσύνη στην προσωπική εμπειρία. H εποχή αυτή έχει χαρακτηριστεί από τους κοινωνιολόγους ως η εποχή της " ναρκισσιστικής κοινωνίας ". Η επανεξέταση και η αποσύνθεση των κοινωνικών κανόνων ήταν εμφανείς σε όλα τα επίπεδα. Από την...

Τι θα κάνατε αν σας ζητούσε ο διευθυντής σας να χαστουκίσετε τον συνάδελφό σας για παραδειγματισμό επειδή άργησε να έρθει στη δουλειά; Τι θα κάνατε αν ακούγατε κάποιον να φωνάζει βοήθεια σε ένα πολυσύχναστο δρόμο και αντιλαμβανόσασταν ότι βρίσκεται σε κίνδυνο; Θα υποστηρίζατε την άποψή σας για κάτι ενώ όλοι γύρω σας υποστήριζαν το αντίθετο;

του Παναγιώτη Καλομοιράκη                                         Τι είναι το DSM To DSM (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών) είναι ένα σύστημα ταξινόμησης των ψυχικών διαταραχών, το οποίο προσβλέπει σε μια αξιόπιστη διάγνωση (ΑPA,2013). Εκδίδεται και ανανεώνεται από την Αμερικάνικη Ψυχιατρική Εταιρία (APA). H πρώτη έκδοση του εγχειριδίου (DSM-I) έγινε το 1952 με σκοπό να υιοθετηθεί μία κοινή γλώσσα μεταξύ των κλινικών  (Κονταξάκης & Κωνσταντακόπουλος, 2015) . To DSM- 5 αποτελεί την τελευταία έκδοσή του και κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2013.  

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία υπάρχουν πολλές θεωρίες που η κάθε μία προσεγγίζει τον άνθρωπο και τον ψυχισμό του από μία διαφορετική οπτική. Αυτό συνίσταται κυρίως είτε γιατί αντανακλούνται οι εναλλακτικές πτυχές του ανθρώπου, είτε γιατί είναι διαφορετικές οι βασικές φιλοσοφικές αντιλήψεις για τη φύση του ανθρώπου. Τρεις είναι οι κυρίαρχες θεωρίες, οι ψυχοδυναμικές, οι γνωσιο- συμπεριφοριστικές και οι ανθρωπιστικές (McLeod, 2009).

του Παναγιώτη Καλομοιράκη          H ψυχαναλυτική θεωρία του Freud αποτέλεσε εφαλτήριο για τη δημιουργία πλήθους ψυχοδυναμικών θεωριών. Η άνθιση αυτών χρονολογείται κυρίως μετά τον θάνατο του Freud, καθώς ο ίδιος αντιστεκόταν στην παραποίηση των θεωριών του (McLeod, 2009). Ωστόσο, μερικοί από τους ψυχοδυναμικούς θεωρητικούς λόγω των θεωρητικών διαφωνιών τους με τον Freud αποσχίστηκαν νωρίς από την παραδοσιακή ψυχανάλυση (Bourdin, 2005). Οι πιο γνωστοί από αυτούς είναι ο Alfred Adler, ο Carl Jung και ο Wilhelm Reich (McLeod, 2009).

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Η ακοή παίζει σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία μου με τους άλλους. Χρειάζεται να τους ακούσω για να ανταποκριθώ και να επικοινωνήσω μαζί τους μέσω του διαλόγου. Ωστόσο, το τι θα ακούσω δεν οφείλεται μόνο στο συνομιλητή μου αλλά σε μεγάλο βαθμό και σε μένα. Αλήθεια, πόσο συνειδητοποιημένος είμαι σε αυτό;

του Παναγιώτη Καλομοιράκη                                                                                   Κατά καιρούς όλοι έχουμε παίξει τον ρόλο του συμβούλου στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Όλοι, λίγο- πολύ, έχουμε γίνει «ψυχολόγοι» του άλλου είτε όταν μας ζητάει  να τον βοηθήσουμε σε μία δύσκολη κατάσταση που αντιμετωπίζει, είτε όταν εμείς  αισθανόμαστε την ανάγκη να συμμεριστούμε την κατάσταση του και να συμβάλλουμε όσο θετικότερα μπορούμε σε αυτήν.

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Μερικά ιστορικά στοιχεία Μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα περίπου, η ψυχοθεραπεία αντλούσε τις μεθόδους της από τις θεωρίες των ψυχοδυναμικών και συμπεριφοριστικών σχολών. Στις 11 Δεκεμβρίου του 1940 , ο Carl Ransom Rogers, σε εισήγησή του στο Πανεπιστήμιο της Minnesota, παρουσίασε μια διαφορετική προσέγγιση, τη «μη κατευθυντική» συμβουλευτική (Μπρούζος, 2004). Σε αυτή τη θεραπεία « το άτομο και όχι το πρόβλημα, βρίσκεται στο επίκεντρο. Ο στόχος δεν είναι να λύθει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα αλλά να βοηθηθεί το άτομο να αναπτυχθεί, έτσι ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει το τωρινό πρόβλημα και τα μελλοντικά προβλήματα με έναν πιο ολοκληρωμένο τρόπο» (Rogers, 1942, σ.28). Από τότε, η εξέλιξη της «μη κατευθυντικής» συμβουλευτικής είναι αδιάλειπτη. Σήμερα απαντάται ως «προσωποκεντρική» προσέγγιση. 

του Παναγιώτη Καλομοιράκη                                                                                                 1. Μορφή και Φόντο       Οι έννοιες "μορφή" και "φόντο" προέρχονται από  τη σχολή  ψυχολογίας Gestalt (O'Leary, 1995).   Ο άνθρωπος συγκροτεί τις καταστάσεις σε εννοιολογικά σύνολα για να μπορέσει να τις κατανοήσει και να τους αποδώσει νόημα (Perls, 1989) . Η μορφή και το φόντο είναι ο βιωματικός τρόπος οργάνωσης του αντιληπτικού πεδίου του ανθρώπου, δηλαδή του συνόλου του οργανισμού και του περιβάλλοντος   (βλ. Latner, 2007 · Αρχοντάκη & Φιλίππου, 2010) . Η μορφή είναι το στοιχείο που έχει τον «κεντρικό, σημαντικό, εστιακό» χαρακτήρα την παρούσα στιγμή, ενώ το φόντο περιλαμβ...

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Το σύνηθες ψυχαναλυτικό μοντέλο που ακολουθείται από τους οικογενειακούς θεραπευτές είναι των αντικειμενοτρόπων σχέσεων. Σύμφωνα με τη θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων, όπως τη περιγράφει ο Γιωσαφάτ (2008),  η κύρια ανάγκη του ανθρώπου είναι η σύναψη ικανοποιητικών διαπροσωπικών σχέσεων.

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Η ανθρωπιστική ψυχολογία καθιερώνεται λίγο μετά τα μέσα του εικοστού αιώνα ως η «Τρίτη Δύναμη» στο χώρο της ψυχολογίας, ακολουθώντας  την ψυχαναλυτική και συμπεριφοριστική προσέγγιση (Schultz & Schultz, 2009). Ο όρος «ανθρωπιστική» επινοήθηκε από τον Abraham Maslow για να περιγράψει «μια θέση που εστιάζει στις δημιουργικές δυνατότητες που ενυπάρχουν στους ανθρώπους, και που αναζητά τρόπους για να τους βοηθήσει να συνειδητοποιήσουν υψηλότερους και το πιο                                                         σημαντικούς στόχους»

του Παναγιώτη Καλομοιράκη                                                                                    Διαπροσωπική έλξη Ο άνθρωπος δε νοιώθει το ίδιο για όλους τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφεται. Τα συναισθήματα του μπορούν να ποικίλουν, από συμπάθεια μέχρι αντιπάθεια για αυτούς. Έρευνες έχουν δείξει πως υπάρχουν δύο βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη διαπροσωπική έλξη. Ο πρώτος παράγοντας είναι η φυσική εγγύτητα μεταξύ των ατόμων, το πόσο συχνά δηλαδή και σε ποιο βαθμό αλληλεπιδρούν τα άτομα.

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Η ΓΣΘ ορίζεται ως «το σύνολο των θεραπευτικών τεχνικών που στοχεύουν στην τροποποίηση της συμπεριφοράς και των εσωτερικών διεργασιών (γνωσίες, φαντασίες, εκτιμήσεις καταστάσεων, συναισθήματα, βαθμός εγρήγορσης) που είναι υπεύθυνα ή επηρεάζουν τη συμπεριφορά που θέλουμε ν’ αλλάξουμε» (Μπουλουγούρης, 1996, σ. 156) . Η ΓΣΘ είναι μία δομημένη, συνεργατική θεραπεία που θέτει συγκεκριμένους στόχους. Απαιτεί την ενεργητική συμμετοχή τόσο του θεραπευτή, όσο και του θεραπευόμενου. Εστιάζει στο εδώ και τώρα και είναι βραχυπρόθεσμη. Ο θεραπευόμενος βοηθείται από το θεραπευτή να βρει τις γνωστικές παραποιήσεις του ώστε να αναπτύξει ένα εποικοδομητικότερο τρόπο αξιολόγησης των εμπειριών του (Χαρίλα, 1998) . Σύμφωνα με τον γνωσιακό θεραπευτή η συναισθηματική δυσφορία προκαλείται από τις αυτόματες σκέψεις του ατόμου, οι οποίες έχουν τη ρίζα τους στις πυρηνικές πεποιθήσεις. Οι πυρηνικές πεποιθήσεις έχουν σφαιρικό και άκαμπτο χαρακτήρα.  Η συνήθης διαδικασία της ...

του Παναγιώτη Καλομοιράκη                                                                                                                  Τάση Πραγμάτωσης- Οργανισμός           Ο Rogers , όπως και οι συνάδελφοί του Goldstein και Maslow ,  υποστηρίζει πως η μοναδική κινητήρια δύναμη του ανθρώπινου οργανισμού είναι η τάση για πραγμάτωση. Η τάση πραγμάτωσης ωθεί τον οργανισμό προς την επιβίωση, την εξέλιξη, την αυτονομία, βάσει των εγγενών χαρακτηριστικών του. Η τάση πραγμάτωσης είναι μία τάση που δεν μπορεί να αποκοπεί από τον οργανισμό αλλά δρα από τη γέννηση του ανθρώπου και συνεχίζει να δρα σε όλη τη διάρκεια της ζωής του (Μπρούζος, 2004).

του Παναγιώτη Καλομοιράκη Βρεφική ηλικία Κατά τη βρεφική ηλικία ο άνθρωπος είναι απόλυτα εξαρτημένος από το οικογενειακό περιβάλλον για την ικανοποίηση των αναγκών του. Σύμφωνα με τη βιοκοινωνική θεωρία του Erikson, αν επιτευχθεί ικανοποιητικά αυτός ο στόχος, τότε το άτομο αναπτύσσει το συναίσθημα της βασικής εμπιστοσύνης. Αντίθετα, αναπτύσσει το αίσθημα της καχυποψίας και της ανασφάλειας (Παρασκευόπουλος, 1985). Στη βρεφική ηλικία δημιουργείται ο δεσμός της προσκόλλησης, που είναι «ο μακροχρόνιος συναισθηματικός δεσμός με ένα συγκεκριμένο άτομο» (Schaffer, 1996, σ. 32), συνήθως με τη μητέρα. Ο δεσμός αυτός επηρεάζει τη μετέπειτα ψυχολογική εξέλιξη του βρέφους ανάλογα με τον τύπο της προσκόλλησης που ανέπτυξε. Η ασφαλής προσκόλληση σχετίζεται με την κοινωνικότητα του παιδιού, τη θετική συμπεριφορά του, τη συναισθηματική του ωρίμανση κ.ά. (Λεοντάρη, 2000). Η Ainsworth (1995) σε έρευνα της παρατήρησε πως ο τύπος της προσκόλλησης είναι ανάλογος με την ευαισθησία και την ανταπόκρισ...

του Παναγιώτη Καλομοιράκη   Λίγα λόγια για την  Alice   Miller Η Alice Miller είναι κυρίως γνωστή για τον αγώνα της που στόχο είχε την ευαισθητοποίηση του ευρύ κοινού απέναντι στην παιδική κακοποίηση που προέρχεται από τους ίδιους τους γονείς ( Child Mistreatment , Child Abuse , 2013) .  Η Alice Miller γεννήθηκε στην Πολωνία και εκτός από ψυχολογία, σπούδασε φιλοσοφία και κοινωνιολογία. Εκπαιδεύτηκε ως ψυχαναλύτρια στο Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο της Ζυρίχης. Ακολούθησε το αντίστοιχο επάγγελμα για είκοσι χρόνια, ώσπου το 1980 αποφασίσε να αποσυρθεί από τη διδακτική και θεραπευτική της δράση (Ιωαννίδης, 2010) .   Αφιερώθηκε από τότε στην εκστρατεία της και μέσα από πολυάριθμα βιβλία, άρθρα, φυλλάδια, συνεντεύξεις και το διαδίκτυο, όπου διατηρούσε προσωπική σελίδα, παρουσίαζε δημόσια τις επιπτώσεις της παιδικής κακοποίησης.  Για την Miller , η παιδική κακοποίση είναι ένα πρόβλημα που οι ρίζες του χάνονται στους αιώνες. Ο άνθρωπος την αναπα...